މީލާދީން 1558 އިން ފެށިގެން 1573 އާ ހަމައަށް 15 އަހަރު ވަންދެން ކުރިއަށްދިޔަ މި ހަނގުރާމައިގެ އެންމެ މުހިންމު ބައިވެރިއަކީ "ކަޅުއޮއްފުންމި" ނަމަކަށް ކިޔާ ހާއްސަ އޮޑިއެވެ. މި އޮޑީގައި ކުރި ކަނޑުމަތީގެ ހަނގުރާމައަކީ ދިވެހިންގެ ހިތްވަރާއި އުކުޅުވެރިކަން މުޅި ދުނިޔެއަށް ދައްކުވައިދިން ތާރީހީ ހާދިސާއެކެވެ.
ކަޅުއޮއްފުންމި ބަނދެފައިވަނީ ތިލަދުންމަތީ ބާރަށުގައެވެ. މި އޮޑި ފަރުމާކޮށްފައިވަނީ އޭރު ޕޯޗުގީޒުން ބޭނުންކުރި ބޮޑެތި ނާފަހަރުތަކަށްވުރެ މާ ބާރަށް ދުވާ ގޮތަށެވެ. އަދި ރާއްޖޭގެ ތިލަ ފަޅުތަކަށް ވަދެ ނުކުމެ ހެދުމުގެ ގާބިލުކަން މި އޮޑީގައި ހުރެއެވެ. މި އޮޑި ބަނުމަށް ބޭނުންކުރި ލަކުޑިއާއި އޭގެ ބައްޓަމުގެ ސަބަބުން، ކަނޑުމަތީގައި ދުއްވާއިރު ޕޯޗުގީޒުންނަށް މި އޮޑި ފާހަގަކުރުމަކީ ވަރަށް އުނދަގޫ ކަމަކަށް އޮތީ ވެފައެވެ.
އުތީމު ބޮޑުތަކުރުފާނުގެ ލަޝްކަރުން ބޭނުންކުރެއްވީ ވަރަށް ހިކުމަތްތެރި އުކުޅެކެވެ. އެބޭފުޅުން ރޭގަނޑުގެ ވަގުތުތަކުގައި ކަޅުއޮއްފުމީގައި ވަޑައިގެން، ޕޯޗުގީޒުން ތިބޭ ރަށްރަށަށް އަރައި ކުއްލި ހަމަލާތައް ދެއްވައެވެ. އަދި އިރު އެރުމުގެ ކުރިން އަނބުރާ ކަނޑަށް ނުކުމެވަޑައިގެން، ޕޯޗުގީޒުންނަށް ނުފެންނަ ހިސާބުތަކުގައި މަޑުކުރައްވައެވެ. މިގޮތަށް ކުރި ހަނގުރާމައިގެ ސަބަބުން ޕޯޗުގީޒު ސިފައިން ތިބީ ވަރަށް ބޮޑަށް ބިރުގަނެ، ގޮތް ހުސްވެފައެވެ.
މި ޖިހާދުގައި އިންޑިއާގެ ކަންނަނޫރުގެ އެހީތެރިކަން ވެސް ދިވެހި ލަޝްކަރަށް ލިބިފައިވެއެވެ. އުތީމު ބޮޑުތަކުރުފާނު ވަނީ ހަނގުރާމައިގެ މުހިންމު ވަގުތުތަކުގައި އިންޑިއާއަށް ވަޑައިގެން، އެ ގައުމުގެ އެހީތެރިކަމާއެކު ލަޝްކަރު ވަރުގަދަކުރައްވާފައެވެ. މިއީ ދިވެހިރާއްޖެއާއި އިންޑިއާއާ ދެމެދު އޮތް ތާރީހީ ގުޅުން ބަދަހިވެގެންދިޔަ އެއް ސަބަބު ވެސް މެއެވެ.
ޖުމްލަ 15 އަހަރުގެ ދިގު ހަނގުރާމައަށްފަހު، މި ޖިހާދު ކާމިޔާބުވީ ޕޯޗުގީޒުންގެ ވެރިޔަކަށް މާލޭގައި ހުރި އަންދިރި އަންދިރިން ބަލިކޮށްލުމުންނެވެ. ބޮޑުތަކުރުފާނުގެ ލަޝްކަރުން މާލެއަށް އަރައި، ޕޯޗުގީޒުންގެ ބާރު ކަނޑުވައިލީ ރަބީއުލް އައްވަލް މަހުގެ ފުރަތަމަ ވިލޭރޭއެވެ. މި ކާމިޔާބީއާއެކު ރާއްޖޭގެ މިނިވަންކަން އަލުން އިއާދަވެ، އަނިޔާވެރިކަމުގެ ސަފުހާތައް ނިމުމަކަށް އައެވެ.
މިއަދު އަޅުގަނޑުމެން ފާހަގަކުރާ ގައުމީ ދުވަހަކީ މި މަތިވެރި ޖިހާދުގެ ހަނދާންތައް އާކޮށްދޭ ދުވަހެވެ. ކަޅުއޮއްފުމީގައި ކުރި އެ ހަނގުރާމައަކީ الله ގެ އިރާދަފުޅާއެކު ދިވެހިންގެ ދީނާއި މިނިވަންކަން ސަލާމަތްކުރުމަށް ކުރެވުނު އެންމެ މުހިންމު މަސައްކަތެވެ. މި ތާރީހުން ލިބޭ އެންމެ ބޮޑު ފިލާވަޅަކީ އެއްބައިވަންތަކަމާއި ހިތްވަރާއެކު މަސައްކަތްކޮށްފިނަމަ، ކޮންމެ ފަދަ ވަރުގަދަ ބާރެއްވެސް ބަލިކުރެވިދާނެ ކަމެވެ.
